Psychoterapia i wzorce relacji

W najbardziej znanej powieści Thomasa Bernharda pt. „Wymazywanie”, główny bohater analizując relacje z członkami własnej rodziny dochodzi do wniosku, że były one dla niego absolutnie destrukcyjne. Nie ukrywa, że najchętniej usunąłby najbliższych z pamięci. W pewnym momencie, koncentrując się na negatywnym wpływie rodziców na swojego brata, pisze:

„A bardzo wcześnie rozpoczęli to kształtowanie, ten rodzicielski proces lepienia brata, już wtedy, gdy ta dziecięca plastelina miała zaledwie trzy czy cztery latka, już wtedy zauważyli, że istnieje możliwość ulepienia z tej plasteliny swojego obrazu idealnego. Ulepili Johannesa takim, jakim chcieli go widzieć, i bardzo się z tego cieszyli, uszło bowiem ich uwagi, że tą swoją sztuką lepienia i kształtowania zniszczyli go i unicestwili.. „

Choć przytoczona opinia wydaje się surowa i jednostronna, a przez bohatera przemawiają silne uczucia, choćby zazdrość o uwagę, jaką rodzice poświęcali bratu, podczas gdy on sam czuł się przez nich opuszczony, warto przy okazji tego fragmentu zatrzymać się nad pytaniem, „jak właściwie wychowywać”. Na ile i w jaki sposób wspierać naturalne zasoby dziecka, podążać za jego wolą, potrzebami, „zachciankami”, a w jakim zaś stopniu nim kierować, rozwijać te cechy, które w poczuciu rodziców zasługują na uwagę.
Abstrahując od sytuacji oczywistego nadużycia czy opuszczenia, nie sposób w procesie wychowawczym ustrzec się błędów. Niektóre z nich mają jednak poważniejsze konsekwencje, naruszają więzi, prowadzą do zerwania kontaktu. A później w dorosłym życiu te uszkodzone wzorce relacji odtwarzane są często na nowo w kolejnych związkach, tak jak w opowiadaniu Trumana Capote pt „Bezgłowy jastrząb”, w którym bohater o imieniu Vincent wybiera sobie na partnerki kobiety w jakiś sposób upośledzone, żeby móc w nich umieszczać „pęknięty wizerunek siebie”.
Psychoterapia może pomóc w rozpoznaniu tych elementów wzorców relacyjnych, które utrudniają budowanie satysfakcjonujących relacji interpersonalnych, przepracować te doświadczenia, które, nieświadomie odtwarzane, powodują cierpienie.